مراحل مختلف بهره بردن از قرآن

 

 

1-      تلاوت قرآن

تلاوت به معنی «متابعت» بواسطه ی قرائت یا تدبر در معنی آیات می باشد.[1]پس تلاوت کننده قرآن آیات آن را در مقام خواندن و فهمیدن و عمل به آن پیروی می کند.[2] و مفاهیم آن را به جان خریده و به دنبال قرآن حرکت می کند.

*«... اما شب هنگام راست برپایند، و قرآن را جزء جزء با تامل و درنگ بر زبان دارند و با خواندن آن اندوه بارند و در آن خواندن،داروی درد خود را بدست می آورند...»[3]

* «... پس بواسطه ی آنان خداوند بلاء را برطرف می کند و به وسیله ی آنان خداوند از دشمنان انتقام می کشد و به خاطر آنان خداوند باران را از آسمان نازل می کند...»[4]

از بعضی آیات قرآن استفاده می شود که ایمان واقعی به کتاب،با تلاوت واقعی(حق تلاوت)،حاصل می شود.[5]

2-    تفکر در قرآن

«و انزلنا الیک الذّکر لتبین للناس ما نزّل الیهم و لعلّهم یتفکرون» (نمل/44)

(و ذکر را به سوی تو نازل کردیم تا برای مردم روشن کنی آنچه را که برآنان فرستاده شده و شاید آنها تفکر کنند.)

(خدا آیاتش را این گونه بر شما بیان می کند تا شاید تفکر کنید) (بقره/219-266)

 

3-    تعقل در قرآن

« انا انزلناه قرآناً عربیاً لعلکم تعقلون» ( یوسف/2)

(ما آن ]کتاب آسانی[ را به صورت قرآنی عربی نازل کردیم تا اینکه تعقل کنید).

« همانا کتابی بر شما فرستادیم که در آن یادآوری شما هست آیا اندیشه نمی کنید.» (انبیا/10)

 

4-    تدبر در قرآن

تدبر در لغت «ژرف اندیشی و عاقبت اندیشی»[6] و « فهم معانی و دقت نظر در اشارات آن»[7] می باشد.

« افلا یتدبرون القرآن ام علی قلوبٍ اَقفالها» (محمد/24)

(پس چرا در قرآن تدبر نمی کنند یا بر ] بعضی[ دلها قفل های  آن قرار گرفته است؟)

از این آیه معلوم می شود که قلب های بسته نمی توانند در قرآن تدبر بکنند.تدبر در قرآن نیز دارای مراتبی است.

 

مراتب تدبر:

1-     تدبر در عبارات قرآن

2-    تدبر در اشارات قرآن

3-    تدبر در لطایف قرآن

4-    تدبر در حقایق قرآن

*کتاب  خدا (قرآن) برچهار قرار گرفته است:بر عبارت و اشارت و لطایف و حقایق.عبارت قرآن برای عموم مردم و اشاره های آن  برای خواص و لطایف آن ویژه اولیاء خدا و حقایق قرآن برای انبیاء است.[8]

تفسیر و تاویل قرآن و مشخصاً تفسیر موضوعی و تفسیر قرآن به قرآن را نیز می شود جزو تدبر در قرآن محسوب کرد.

البته آن قرآنی بزرگوار است که در کتابی پوشیده قرار گرفته است،آن را جز پاکان در نمی یابند.(واقعه/79-77)

 

5-    تذکر قرآنی

*(کتابی را به سوی تو نازل کردیم که با برکت است،تا اینکه در آیات آن تدّبر کنند و هم صاحبان عقل پاک متذکر شوند). (ص/29)

* پس اگر نمی دانید از اهل ذکر سوال کنید.(نحل /43)

 

6-     تاویل قرآن

تاویل قرآن عبارت است از «حقایق خارجی» که آیات قرآن در معارف، شرایع و سایر بیاناتش بدان مستند است. و آن حقیقت یک امر عینی است که سبب تشریع حکمی از احکام یا بیان معرفتی از معارف می شود و یا باعث وقوع حادثه ای از حوادث می گردد.(المیزان / ج3/ص53 و 52)

*تاویل قرآن را جز خدا و راسخان (استواران) در علم کسی نمی داند. (آل عمران/7)

 

7-    علمٌ مِنَ الکتاب

*کسی که در نزد او دانشی از کتاب بود گفت: من آن را پیش از آنکه چشمت به هم بخورد به نزد تو می آورم.( نمل/ 40)

 

8-    علمٌ الکتاب

*بگو، خدا و آنکه دانش کتاب (علم الکتاب) در نزد او است برای گواهی میان من و شما بسنده است. (رعد /43)

اگر انسان بتواند با قرآن مأنوس شود و قفل دل را بشکند و در ِقرآن را به رویش باز کند،به دریای علوم قرآن وارد می شود و اگر توانست گل هایی از گلستان توحیدی و میوه هایی از بوستان معرفت بچیند و غواص آن دریا گردد به هستی می پیوندد و با طی مراحل قرآنی آن گاه همه تاریکی ها به کنار رفته و به مرز «علم الکتاب» می رسد.

 

 


[1] پژوهشی در تدبر در قرآن/ص380

[2] التحقیق فی کلمات القرآن الکریم ماده تلو

[3]/ ترجمه ی دکتر شهیدی در توصیف پرهیزکاران/خطبه193/نهج البلاغه

[4] امام باقر(ع)/کافی/باب8/ح3

[5] بقره/21

[6] منبع شماره29

[7] فرهنگ اصطلاحات قرآنی/ص96

[8] امام حسین(ع) / بحار انوار/ج 89 /ص20

/ 0 نظر / 27 بازدید